Trendalert - Risicoperceptie in de postmoderne risicomaatschappij

Wat zien we?
Het gebruik van chemische stoffen is de afgelopen decennia explosief gestegen, en blootstelling aan een breed spectrum aan stoffen is daarmee een vast onderdeel van het dagelijks leven geworden. Voorbeelden laten zien dat de klassieke aanpak van
risicobeoordeling te traag is voor een chemische markt die sneller groeit dan de bestuurlijke capaciteit1,2. Aspecten als schandalen rondom industriële vervuilingen, foutieve risicobeoordelingen of te nauwe banden tussen bedrijfsleven en overheid hebben invloed op het institutioneel vertrouwen van burgers3. We zien daarbij twee tegengestelde trends: chemofobie: sterke angst voor chemische blootstelling, vaak gevoed door incidenten, miscommunicatie of activistische claims zonder verder context4,5,6; chemolethargie: het gevoel dat risico’s onvermijdelijk of overtrokken zijn7, en dat individuele invloed of
vertrouwen in instituties afneemt, een trend ingezet tijdens de Corona-epidemie.

Wat zit hierachter?
Mensen baseren hun risicoperceptie niet uitsluitend op objectieve, meetbare gevaren, maar deze perceptie wordt ook beïnvloed door factoren zoals het karakter van het risico, persoonlijkheidskenmerken, sociaalculturele en politieke factoren8.
Wetenschappelijke consensus over risico’s van stoffen komt daardoor niet automatisch overeen met de risicoperceptie van
burgers. In de literatuur staat dit bekend als het risicoperceptiegat. Dit risicoperceptiegat wordt mogelijk nog groter in de postmoderne samenleving, waarin feiten vaker ter discussie worden gesteld en de scheiding tussen politiek en wetenschap soms vervaagt. Over de positie van de wetenschap in de postmoderne maatschappij is al een trendalert9. Daarnaast leven we tegenwoordig in een zogenaamde risicomaatschappij10, een samenleving waarin zowel technologische als sociale ontwikkelingen zo complex zijn geworden, dat traditionele manieren om met gevaren om te gaan ontoereikend zijn geworden. De nadruk op de technologische ontwikkelingen ligt daarbij vaak op economische groei ten faveure van de ecologie.