Watergebruik spreiden tijdens warmte en droogte: gedragsinzichten voor drinkwaterbedrijven

Aanleiding: Toenemend piekverbruik drinkwater
Tijdens warme en droge perioden neemt de drinkwatervraag sterk toe, met duidelijke pieken door activiteiten zoals tuin sproeien en douchen. Dit leidt tot risico’s zoals drukverlies, waterkwaliteitsproblemen en infrastructuurschade. Door klimaatverandering en een toenemende drinkwatervraag tijdens warme en droge perioden groeit de urgentie voor drinkwaterbedrijven om piekverbruik te verminderen.

Aanpak: Gedragsanalyse via kwantitatief onderzoek
De centrale onderzoeksvraag richt zich op welke gedragingen en achterliggende factoren bijdragen aan piekwatergebruik en de intentie om dit gebruik te spreiden. Hiervoor is een grootschalige vragenlijst (n=966) ingezet, gebaseerd op het COM-B model (zie voor een toelichting paragraaf 1.2). Het onderzoek combineert beschrijvende analyses, correlatie- en regressieanalyses om inzicht te krijgen in gedrag (zoals douchen en tuin sproeien) en intenties tot gedragsverandering.

Resultaten: Intentie watergebruik spreiden is hoog, tuinsproei frequentie en douchen buiten piekuren zijn relevante doelgedragingen
Het onderzoek toont aan dat piekverbruik vooral wordt veroorzaakt door gedragingen met verschillende kenmerken:
• Tuin sproeien gebeurt vaak meerdere keren per week en meestal op piekmomenten. Het is efficiënter als maximaal één keer per week de tuin vroeg in de ochtend of laat in de avond langer wordt gesproeid. Omdat mensen bereid lijken hun sproeifrequentie aan te passen en tuin sproeien geen sterk gewoontegedrag is, lijkt dit gedrag goed beïnvloedbaar.
• Douchen is een sterk gewoontegedrag en moeilijker te beïnvloeden. Tijdens droge en warme perioden wordt er vaker en korter gedoucht dan in de rest van het jaar. Douchen gebeurt vooral tijdens piekuren, maar mensen hebben ook de intentie om buiten piekuren te douchen wanneer het drinkwaterbedrijf oproept om watergebruik te spreiden.
• Een minderheid van de mensen (13%) zet een zwembadje op in de zomer. Het meest gebruikte type zwembad is een opblaasbaar zwembadje, gevolgd door een opzet zwembad. De meeste mensen (70%) vinden het teleurstellend voor hun kinderen wanneer zij geen zwembadje zouden opzetten in de zomer en de meeste mensen (65%) hebben ook het idee dat anderen in hun omgeving vinden dat het opzetten van een zwembadje ‘moet kunnen’.
• Belangrijkste voorspellers voor gedragingen (tuin sproeien en douchen) die leiden tot piekverbruik zijn: gewoonten en attitudes (bijvoorbeeld ten aanzien van noodzaak van dagelijks sproeien).
• De intentie tot spreiden drinkwaterverbruik is hoog (73%) bij een oproep van een drinkwaterbedrijf. Belangrijkste voorspellers voor deze intentie zijn de persoonlijke, geïnternaliseerde norm, oftewel zich verplicht voelen om watergebruik te spreiden bij oproep van het drinkwaterbedrijf, en de eigen effectiviteit, oftewel in hoeverre mensen het idee hebben dat zij in staat zijn om hun watergebruik te spreiden.