Beschouwing effecten en risico's van aardwarmtewinning onder grondwaterbeschermingsgebieden

De vraag naar drinkwater in Nederland stijgt, terwijl beschikbare kwantiteit en kwaliteit van drinkwaterbronnen onder druk staat. In Nederland wordt ongeveer 60% van het drinkwater uit grondwater geproduceerd, en het beschermen hiervan is wettelijk vastgelegd onder meer door het aanwijzen van beschermingsgebieden en boringsvrije zones rondom grondwaterwinningslocaties. Tegelijkertijd neemt als onderdeel van de energietransitie de vraag naar duurzame energie toe in Nederland, en daarbij speelt de ondergrond ook een belangrijke rol. De ambitie van de rijksoverheid op dit gebied is bijvoorbeeld dat de hoeveelheid aardwarmte-installaties groeit van 32 in 2023 naar 75 in 2030 (Molen & Tolsma, 2024).

In Nederland worden bij geothermieboringen eerst tot een paar honderd meter verticaal geboord, waarna er (meestal) schuin geboord wordt naar het beoogde geothermische reservoir op 2-3 km diepte voor de winning van aardwarmte van 80-90C. Ter bescherming van grondwaterwinningen ten behoeve van drinkwater is het verboden om te boren in beschermingsgebieden en boringsvrije zones. Echter, doordat een geothermieboring op diepte devieert zou een boring die aan maaiveld buiten een beschermde zone start in theorie op diepte wel in dit gebied kunnen uitkomen (Figuur 1). Hier kan bijvoorbeeld aanleiding toe zijn als de verwachtte reservoircondities daar gunstiger zijn. Met de toename van zowel de drinkwatervraag als de vraag naar duurzame warmte neemt de kans toe dat er in de toekomst vaker de wens ontstaat om ten behoeve van aardwarmtewinning op diepte onder beschermingsgebieden te gaan boren en aardwarmte te winnen.

In deze notitie worden eerst de potentiële effecten en risico’s beschouwd die er zijn wanneer de ruimte onder
grondwaterbeschermingsgebieden wordt gebruikt voor aardwarmteproductie. Vervolgens wordt gereflecteerd op de voorwaarden waaronder dit verantwoord zou kunnen. In deze reflectie wordt ook het recente voorstel voor dergelijke randvoorwaarden meegenomen dat is opgesteld door de technische werkgroep ‘geothermie in kwetsbare gebieden’ (Royal HaskoningDHV, 2024).

Dit onderzoek richt zich dus specifiek op de bijkomende effecten en risico’s van aardwarmtewinning onder
beschermingsgebieden voor grondwaterwinning (zie Figuur 1). De potentiële effecten en risico’s van geothermie op de kwaliteit van grondwater in algemene zin bij het verticaal doorboren van de ondiepe ondergrond, zoals bijvoorbeeld warmteuitstraling en lekkage vanuit de putverbuizing, zijn reeds in meerdere rapporten uitgebreid beschreven (Cirkel & Hartog, 2017; Hartog, 2016). Ook andere algemene risico’s, zoals de voor geothermische doubletten in Nederland klein geachte kans op voelbare seismiciteit (Buijze et al., 2020), vielen buiten de scope van deze studie.